RAPORTY SPECJALNE

Data: 10 września 2021
Autorzy: Jakub Lachert, Róbert Gönczi

Kosowo w polityce zagranicznej Polski i Węgier

Polska i Węgry to dwa państwa położone w sercu Europy, które za sprawą podobnych doświadczeń historycznych przyjęły zbieżne stanowisko na szereg spraw, począwszy od bezpieczeństwa, przez gospodarkę, aż po integrację europejską. Należy do nich także polityka wobec Bałkanów Zachodnich oraz uznawanie Kosowa jako niepodległe państwo. Czy oba kraje cechuje zatem podobny punkt widzenia? Tę kwestię podejmą nasi eksperci Jakub Lachert oraz Róbert Gönczi w niniejszym raporcie.

ŹRÓDŁO: FLICKR

Cele węgierskiej polityki w Kosowie

Od czasu rozpadu Jugosławii nadrzędnym celem polityki węgierskiej na Bałkanach było szerzenie pokoju i stabilności. Jednym z najskuteczniejszych mechanizmów jest integracja europejska, z czym zgadza się wielu węgierskich polityków. Węgry starają się zacieśniać więzi z Serbią, Czarnogórą, a także Macedonią Północną, Albanią oraz Bośnią i Hercegowiną[1].

Budapeszt stara się ułatwić integrację europejską wymienionych państw z uwagi na grupy imigrantów, którzy nielegalnie przekraczają granicę Węgier poprzez szlak bałkański, zaś środkowoeuropejskie państwo stanowi bramę nie tyle do Unii, co całej strefy Schengen.[2] Ważne jest takže, by uwzględnić Bałkany Zachodnie w europejskiej strefie wolnego handlu. Minister spraw zagranicznych Węgier Péter Szijjártó (2014-) stwierdził, że na rynku europejskim mogą pojawić się nowe inwestycje i możliwości eksportu, co pozwoli na szybszą i skuteczniejszą odbudowę gospodarczą wspólnoty[3].

Co kryje się za dynamiczną polityką Węgier na Bałkanach Zachodnich

Jednym z powodów dynamicznej polityki Węgier na Bałkanach Zachodnich jest fakt, że region ten stanowi ich swoiste zaplecze gospodarcze. Budapeszt może z łatwością wykorzystać tam swoje atuty, gdyż Węgry leżą w sąsiedztwie państw bałkańskich, mają z nimi ścisłe powiązania historyczne, a także mogą stać się regionalnym liderem rozwoju[4]. Granica Węgier z państwami Bałkanów Zachodnich liczy 519 kilometrów, zaś według danych statystycznych z 2011 r. państwa dawnej Jugosławii, głównie Serbię, zamieszkuje liczna diaspora węgierska (ok. 253 tys. osób). Budapeszt ma też solidne podstawy, by twierdzić, że zależy mu na odrodzeniu Bałkanów Zachodnich. Nie sposób nie wspomnieć także o powiązaniach historycznych. Wojwodina (autonomiczny okręg w północnej Serbii) oraz Chorwacja w ciągu ostatniego tysiąclecia znajdowały się w znakomitej większości pod rządami węgierskimi. Co więcej, przez pewien czas Bośnia oraz Węgry wchodziły w skład Cesarstwa Austro-Węgier.

Śmiało można przy tym stwierdzić, że Węgry upatrują szans na rozwój, licząc na inwestycje na tym dużym i niezagospodarowanym jeszcze rynku. Zdaniem Pétera Krekó, dyrektora Political Capital Policy Research & Consulting Institute, niezależnego instytutu badawczego, Węgry dążą do integracji z Bałkanami Zachodnimi, gdyż to właśnie tam Budapeszt może wykreować silne wpływy polityczne i gospodarcze. Krekó porównał rząd węgierski do „wielkiego brata”, dzięki któremu państwa regionu mogą zaakcentować swoje znaczenie dla Europy.[5] Przywiązanie Węgier do rozszerzenia UE jest także wynikiem pozytywnego nastawienia społecznego. Według danych Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych (PISM), w 2018 r. za kontynuowaniem takiej polityki opowiadało się 61% mieszkańców tego kraju (przy 31% przeciw), co było piątym najwyższym odsetkiem w Unii (po Hiszpanii, Litwie, Polsce i Rumunii[6]).

Węgierskie inicjatywy na Bałkanach Zachodnich

Wraz ze spójnymi planami Węgier wobec Bałkanów Zachodnich przez ostatnie trzydzieści lat władze tego kraju wypracowały szereg skutecznych metod. Przykładowo, powołano państwowy Eximbank (Magyar Export-Import Bank Zártkörűen Működő Részvénytársaság), czyli instytucję oferującą linie kredytowe. Zarówno Eximbank, jak i MEHIB, spółkę ubezpieczającą kredyty eksportowe, utworzono w 1994 r na mocy ustawy XLII. Obie instytucje miały promować węgierskie towary i usługi na rynkach zagranicznych. Eximbank rozpoczął działalność 26 maja 1994 roku[7].

Węgierscy dyplomaci działali niezwykle skutecznie, toteż w 2019 r. nowym komisarzem do spraw sąsiedztwa i rozszerzenia został Olivér Várhelyi, węgierski urzędnik państwowy i długoletni dyplomata.[8] Były minister spraw zagranicznych Węgier Péter Balázs uznał, że Várhelyi to specjalista w swojej dziedzinie, dodając, że jako niegdysiejszy członek Komitetu Stałych Przedstawicieli „zna on wszystkich”[9]. Podczas gdy unijni komisarze nie wypowiadają się publicznie na tematy krajowe, Várhelyi jest orędownikiem rozszerzenia Unii o państwa bałkańskie, czemu dał wcześniej wyraz jeszcze jako węgierski dyplomata.

W 1999 r. Węgry zainicjowały także Pakt Stabilności dla Europy Południowo-Wschodniej, inicjatywę znaną później jako plan z Segedynu[10]. Początkowo wspierał on Serbię w dążeniach do utworzenia państwa demokratycznego, a następnie objął wszystkie kraje Bałkanów Zachodnich. Od 2004 r. proces skupia się na integracji z Unią i tym samym wartościach demokratycznych takich jak zacieśnianie współpracy pomiędzy gminami miejskimi oraz Euroregionami, wdrażanie projektów transgranicznych, rozwój handlu oraz promowanie inwestycji i podejmowanie wysiłków na rzecz reform sądownictwa.

Warto wspomnieć także działania Węgierskiej Agencji Promocji Eksportu, który stanowi niezwykle ważny atut władz w Budapeszcie. Agencja jest ważnym filarem węgierskiego eksportu, ponieważ obsługuje mechanizmy finansowe dla państw Bałkanów Zachodnich, głównie Serbii, Bośni i Hercegowiny oraz Czarnogóry[11]. W swoich działaniach Agencja wykorzystuje wyłącznie węgierskie technologie, przy czym wspiera ambicje eksportowe rodzimych przedsiębiorstw. Węgierskie firmy otrzymały szereg zgłoszeń z krajów bałkańskich, dzięki czemu Agencja zainicjowała program wsparcia inwestycyjnego dla regionu (Western Balkans Investment Support). Z dotacji mogą skorzystać beneficjenci na rzecz rozwoju spółki zależnej lub spółki joint venture mające udziały większościowe i działające na terytorium krajów docelowych. Za sprawą działań Agencji nawiązano dwustronną współpracę pomiędzy władzami w Budapeszcie, Belgradzie i Podgoricy. Na mocy podpisanych zobowiązań oraz dzięki wsparciu Węgier, serbskie i węgierskie przedsiębiorstwa będą mogły wspólnie świadczyć bezpłatne usługi dla podmiotów przygotowujących inwestycje infrastrukturalne na terytorium Serbii.

Za sprawą Fideszu, partii obecnie urzędującego premiera Viktora Orbána, której deputowani od ponad dziesięciu lat mają większość dwóch trzecich głosów w węgierskim parlamencie, władze Węgier zdołały zawiązać trwałe stosunki z ugrupowaniami politycznymi w krajach Bałkanów Zachodnich. Węgrzy ściśle współpracują chociażby z Serbską Partią Postępową, na czele której stoi Aleksandar Vučić[12], Demokratyczną Partią Albanii, bośniacką Partią Akcji Demokratycznej, czy Demokratyczną Partią Socjalistów Czarnogóry.[13]  Niemniej na uwagę zasługują tutaj niezwykle barwne stosunki Fideszu z macedońską WMRO-DPMNE[14]. Na czele partii stał niegdyś premier Nikoła Gruewski, któremu Węgry udzieliły azylu politycznego, po tym jak polityk zbiegł ze swojego kraju w obawie przed karą więzienia za nadużycie władzy.

Władze Węgier nieustannie wspierają kraje Bałkanów Zachodnich w wysiłkach na rzecz zielonej transformacji za sprawą swojego wysokorozwiniętego sektora rolnego,[15] a także odgrywają kluczową rolę w negocjacjach akcesyjnych[16]. Węgry w dużej mierze przyczyniły się do szybkiego zakończenia negocjacji akcesyjnych przez Chorwację tuż przed upływem ich prezydencji w Radzie UE w czerwcu 2011 r. Dość wspomnieć, że ambasada Węgier w Podgoricy obsługiwała punkt kontaktowy NATO w ramach przygotowań Czarnogóry do wstąpienia do Sojuszu w czerwcu 2017 r. Jednak działania Budapesztu na rzecz zielonej transformacji na Bałkanach nie ograniczają się jedynie do rolnictwa. Rząd Węgier powołał także Zielony program działań dla Bałkanów Zachodnich promujący zrównoważony rozwój w krajach regionu.[17] Poprzez fundusz do Albanii, Bośni i Hercegowiny, Kosowa, Czarnogóry, Macedonii Północnej i Węgier miało trafić aż 1,2 mln euro na „zielone inwestycje”. Pierwszy etap przewiduje, że wnioskodawca może otrzymać dotację w wysokości od 15 do 50 mln forintów (45 – 150 tys. euro) na projekty inwestycyjne w następujących sektorach: odnawialne źródła energii, gospodarka wodna i oczyszczanie ścieków, gospodarka odpadami, urbanistyka oraz rolnictwo, w tym leśnictwo.

Nie sposób nie wspomnieć o wysiłkach na rzecz sektora bankowego. Tym samym OTP Bank to obecnie jeden z największych niezależnych banków na Bałkanach Zachodnich[18]. Władze Węgier przekazały także rodzimym firmom i uczelniom bezzwrotną dotację w wysokości 400 mln forintów (ok. miliona euro) na opracowanie i wdrożenie innowacyjnych rozwiązań, które pozwoliłyby krajom bałkańskim przejść na gospodarkę o obiegu zamkniętym[19].

ŹRÓDŁO: FLICKR

Strategiczne partnerstwo Kosowa i Węgier

Węgry były jednym z pierwszych państw, które oficjalnie uznały niepodległość Kosowa w 2008 r.[20] Decyzję jednogłośnie poparły wszystkie ugrupowanie parlamentarne z prostego powodu. Nawet po upadku komunizmu i pierwszych demokratycznych wyborach rządzący realizowali tę samą politykę, co József Antall, pierwszy demokratyczny premier Węgier w latach 1990–1993. Chodzi o tzw. politykę narodową (nemzetpolitika), czyli koncepcję polityki skupionej nie tyle na samym państwie węgierskim, co wszystkich osobach narodowości węgierskiej żyjących poza granicami kraju: w Rumunii i Serbii czy na Słowacji.[21] Jednym z najważniejszych celów węgierskiej polityki narodowej było zagwarantowanie prawa do autonomii Seklerom, półtoramilionowej grupie etnicznej zamieszkującej część Siedmiogrodu w dzisiejszej Rumunii[22]. Do tego zmierzały także wszystkie działania obecnego rządu na arenie międzynarodowej. Dlatego też władze Węgier uznały niepodległość Kosowa w przekonaniu, że ten krok może wiele zmienić. Tak się jednak nie stało. Dziś zarówno Rumunia, jak i Słowacja nadal uważają Kosowo za prawną część terytorium Serbii. Warto wspomnieć, że na terenie tego drugiego państwa leży Wyspa Żytnia, którą w w większości zamieszkują Węgrzy[23].

Kolejną okazją dla Węgier do nawiązania serdeczniejszych stosunków z Kosowem był kryzys migracyjny, który dotknął Europę w 2015 r. Wtedy też Bałkany Zachodnie, w tym Kosowo, stały się także miejscem nielegalnego przerzutu migrantów do Europy. Jak wspomniano wyżej, granica Węgier z Serbią stanowi jednocześnie granicę strefy Schengen, a władze w Budapeszcie liczą na swoich bałkańskich sojuszników, gdyż ci mogą spowolnić, a nawet zatrzymać ten proceder. Również wtedy znacznej poprawie uległy stosunki pomiędzy Węgrami i Kosowem oraz Macedonią Północną i Czarnogórą. Władze Węgier przeforsowały szereg reform, by Kosowo stało się silnym i niezależnym państwem. Dołożyły też wszelkich starań, by wesprzeć misję ONZ w Kosowie.

W listopadzie 2021 r. węgierski kontyngent obejmie dowództwo w misji Organizacji Narodów Zjednoczonych w Kosowie (KFOR[24]). To historyczna chwila, gdyż nigdy wcześniej żaden kraj Europy Środkowej nie sprawował tak ważnej funkcji w oenzetowskich misjach. Węgry wyślą do Kosowa także więcej żołnierzy – szacuje się, że ich liczba wzrośnie pomiędzy 600 i 700[25]. Ponadto węgierski kontyngent w tym częściowo uznanym kraju jest piąty co do wielkości i stanowi niemal dziesiątą część międzynarodowej misji KFOR[26].

Jednak strategiczne partnerstwo pomiędzy Kosowem i Węgrami nie ogranicza się wyłącznie do kwestii obronności i bezpieczeństwa. W październiku 2020 r. minister Szijjártó spotkał się ze swoją kosowską odpowiedniczką Melizą Haradinaj-Stubblą (2020–2021)[27], by uzgodnić warunki wartego 62 mln euro kredytu w ramach pomocy wiązanej na budowę dwóch stacji uzdatniania wody oraz innych inwestycji w Kosowie przy wsparciu węgierskich przedsiębiorstw.[28] W trakcie rozmowy padła także propozycja budowy elektrowni wodnej w Kosowie, w którą mogłyby zaangażować się węgierskie firmy[29]. Uzgodniono także warunki programu stypendialnego Stipendum Hungaricum, który rokrocznie umożliwia siedemdziesięciorgu pięciorgu kosowskim studentom podjęcie studiów na wybranym uniwersytecie na Węgrzech i uzyskaniu unijnego dyplomu, co zwiększa ich konkurencyjność na rodzimym rynku pracy[30].

Ważnym elementem kosowsko-węgierskiej współpracy było także forum biznesowe w 2012 r., podczas którego podpisano szereg umów instytucjonalnych[31]. Były także odpowiedzialne za nadzór lotów cywilnych po ponownym otwarciu przestrzeni powietrznej nad Kosowem[32]. System opracowany przez HungaroControl, węgierską organizację kontroli lotów, kosztował przeszło 8 mld forintów (ponad 22 mln euro). Dzięki niemu każdego roku z przestrzeni powietrznej Kosowa korzysta o 55 procent samolotów mniej, zaś specjaliści węgierskiej organizacji kontroli lotów pomogli przy obsłudze 50 000 przelotów.

Należy także wspomnieć o pomocy humanitarnej, jakiej Budapeszt udzielił władzom Kosowa borykającym się ze skutkami pandemii Covid-19. Do Prisztiny wysłano około 50 tys. maseczek ochronnych oraz 5 tys. sztuk kombinezonów.[33] Pomocą w pandemii zajmuje się także wspomniany wcześniej węgierski kontyngent misji KFOR, zapewniając wsparcie sojusznikom z NATO.

ŹRÓDŁO: FLICKR

Plany na przyszłość

Podsumowując, nieważne jak istotne dla Budapesztu będą dobre stosunki z Kosowem, dla Węgier większe znaczenie zawsze miała i mieć będzie Serbia. Węgry są państwem, którego granica jest jednocześnie granicą całej strefy Schengen. Mimo wszystko, Węgry stawiają sobie za cel jak najszybszą integrację Serbii z Unią, by załagodzić większość istniejących problemów.

Budapeszt na pierwszym miejscu stawia stosunki z Serbią, a dopiero później z Kosowem, przykładem czego była tzw. sprawa Manitasevica. W 2020 r. węgierski sąd nakazał przekazanie Serbii podejrzanego o zbrodnie wojenne Ljubisy Manitasevica. O jego ekstradycję wystąpiły zarówno Belgrad, jak i Prisztina[34]. Podobna historia miała miejsce w 2004 r., gdy oficer azerskiej armii Ramil Safarow zakradł się do pokoju porucznika armeńskiego wojska w trakcie seminarium szkoleniowego w Budapeszcie i zamordował go toporem. O ekstradycję Safarowa wniosły zarówno władze Armenii, jak i Azerbejdżanu, lecz Węgry ostatecznie oddały go w ręce władz w Baku. Prezydent Azerbejdżanu zastosował wobec Safarowa prawo łaski[35]. Manitasevic rzekomo odpowiadał za morderstwa, jakich dokonano podczas wojny w Kosowie (1998–1999). W 2019 r. aresztowano go na przejściu granicznym Röszke, gdy usiłował nielegalnie przedostać się do Serbii.

Warto w tym miejscu zadać sobie pytanie o przyszłą politykę Węgier w obliczu przyszłorocznych wyborów parlamentarnych. Jeśli znów wygra koalicja Fideszu i Chrześcijańsko-Demokratycznej Partii Ludowej (KDNP), mało prawdopodobne by Węgry zrewidowały swoją politykę wobec Kosowa. Jednak ich głównym rywalem jest zjednoczona opozycja, twór równie eklektyczny, co nieprzewidywalny. W jej skład wchodzi siedem ugrupowań politycznych i jeden ruch obywatelski:

  • Koalicja Demokratyczna – centrolewicowa partia założona przez byłego premiera Węgier Ferenca Gyurcsániego (2004–2009). Kandydatką partii na premiera w prawyborach jest Klára Dobrev, prywatnie żona polityka[36]
  • Ruch na rzecz Lepszych Węgier (Jobbik) – nacjonalistyczna i początkowo skrajnie prawicowa partia polityczna. Na jej czele stoi Péter Jakab, który zasłynął niegdyś antysemickimi i homofobicznymi wypowiedziami.[37]
  • Ruch Momentum – centrowa partia polityczna, której przewodniczącym i kandydatem na premiera w planowanych prawyborach jest András Fekete-Győr[38]
  • MSZP-PM – sojusz Węgierskiej Partii Socjalistycznej (MSZP) oraz lewicowego Dialogu na rzecz Węgier. Pierwsze z ugrupowań rządziło krajem w latach 1994–1998 oraz 2002–2009. Obie partie zgłosiły kandydaturę urzędującego burmistrza Budapesztu Gergely’ego Karácsoniego na premiera w planowych prawyborach.[39]
  • Węgierska Partia Zielonych – ugrupowanie z silnym nurtem proekologicznym, które nie wystawiło swojego kandydata w prawyborach, aczkolwiek popiera kandydaturę byłego członka partii Gergely’ego Karácsoniego.[40]
  • ÚVNP – liberalno-konserwatywna minipartia kierowana przez byłego ministra w rządzie Fideszu i kandydata partii na premiera Józsefa Pálinkása [41]
  • MMM – Ruch na rzecz Węgier dla Wszystkich Obywateli – ruch obywatelski pod wodzą samorządowca Pétera Márki-Zaya[42]

Polityczny kurs Węgier nie ulegnie gwałtownym zmianom jeśli wybory wygra koalicja ugrupowań opozycyjnych, ponieważ wśród kandydatów na premiera są zarówno Gergely Karácsony, jak i Klára Dobrev. To dlatego, że były premier Ferenc Gyurcsány ma polityczne powiązania zarówno ze swoją żoną, jak i Gergelym Karácsonym, dawnym pracownikiem kancelarii premiera. Gyurcsány był premierem Węgier w rządzie Węgierskiej Partii Socjalistycznej w 2008 r., gdy Węgry uznały niepodległość Kosowa. Polityk stwierdził nawet, że droga Kosowa ku autonomii to „nieodwracalny proces”, tym bardziej kraje Europy Środkowej powinny wspierać władze w Prisztinie. Uznał także, że nie ma szans na trwały pokój i stabilność na Bałkanach bez niepodległych państw byłej Jugosławii[43].

Wnioski

Węgierskie interesy wymagają pogłębionych stosunków z Kosowem, zarówno w kwestii „polityki narodowej”, jak i środkowoeuropejskiego dążenia do dominacji na arenie międzynarodowej. Węgry zainwestowały w Kosowie wiele pracy i pieniędzy, by to małe bałkańskie państwo stało się nie tylko niezależne, ale też w pełni autonomiczne. Choć dla Węgier na pierwszym miejscu będą stosunki z Serbią aniżeli z Kosowem, Prisztina wciąż będzie wdzięczna władzom w Budapeszcie za okazane dotychczas wsparcie.

ŹRÓDŁO: FLICKR

Polska obecność na Bałkanach Zachodnich

Polska polityka zagraniczna skupiała się dotychczas na krajach Europy Środkowo-Wschodniej. Ze względu na swoje położenie Bałkanom Zachodnim bliżej było do Austrii, Włoch, Niemiec, Węgier, a nawet Czech i Słowacji, aniżeli do Polski. Dla Warszawy najważniejszym elementem zaangażowania była polityka unijna oraz perspektywy członkostwa państw Bałkanów Zachodnich we wspólnocie. Szansą na zacieśnienie stosunków z krajami Bałkanów Zachodnich było polskie przewodnictwo w tzn. procesie berlińskim, czyli zainicjowanym przez Niemcy formacie współpracy z państwami regionu w momencie, gdy spowolnieniu uległ proces ich integracji z Unią. Podczas szczytu w Poznaniu państwa procesu berlińskiego wsparły kluczowe projekty infrastrukturalne na Bałkanach kwotą prawie 180 mln euro oraz małe i średnie przedsiębiorstwa kwotą 20 mln euro. Głównymi założeniami polskiej prezydencji były kwestie społeczne i gospodarcze. W trakcie wspomnianego szczytu nie przedstawiono żadnych decyzji odnośnie integracji państw Bałkanów z Unią, aczkolwiek w rozmowach pomiędzy przedstawicielami rządów, placówek dyplomatycznych oraz organizacji pozarządowych podkreślano europejską przyszłość regionu.

Rząd w Warszawie nie wyraża zbytniego zainteresowania krajami Bałkanów, które zresztą nawet nie graniczą z Polską. Nie stanowią one także dużego rynku zbytu dla polskich towarów – szacuje się, że region zamieszkuje około 20 mln ludzi. Niemniej jednak, Bałkany Zachodnie zyskały na znaczeniu w 2015 r. po tym, jak z inicjatywy Polski i Chorwacji powołano inicjatywę Trójmorza. Dla Polski ten nowy format współpracy ma geopolityczne znaczenie, gdyż pozwala zacieśnić stosunki między państwami położonymi wzdłuż osi północ-południe. Polskę i kraje Bałkanów Zachodnich połączą nowe projekty infrastrukturalne, chociażby przebiegająca przez Rumunię i Bułgarię Via Carpatia. Te mogą w przyszłości przełożyć się na większe zainteresowanie Bałkanami Zachodnimi ze strony Polski.

Polska a sprawa Kosowa

Polska uznała Kosowo jako niepodległe państwo, wkrótce po tym jak ogłosiło ono swoją odrębność od Serbii w 2008 r. Kwestia ta jednak spolaryzowała polską opinię publiczną. Ogólne wątpliwości dotyczą stabilności całych Bałkanów Zachodnich. Decyzja ta wpłynęła na stosunki dwustronne pomiędzy Polską i Serbią. Belgrad wniósł przeciw niej sprzeciw na wszystkich forach międzynarodowych, w tym w Radzie ONZ, gdzie mógł liczyć na weto Rosji i Chin oraz w instytucjach unijnych, wspierany przez Hiszpanię i Rumunię, które nie uznały państwowości Kosowa.

Zdaniem Jana Borkowskiego, ówczesnego sekretarza stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych, uznanie niepodległości Republiki Kosowa przez rząd RP było wyrazem realistycznej oceny sytuacji politycznej na Bałkanach Zachodnich[44]. Jak dodał: „Polski rząd uważa, iż w perspektywie długoterminowej niepodległość Kosowa służyć będzie bezpieczeństwu i sprzyjać stabilizacji na obszarze Bałkanów, pozwoli przełamać barierę tymczasowości rozwiązań, zmobilizuje UE do wspólnego działania (które znalazło już wyraz w decyzjach o powołaniu specjalnego przedstawiciela Unii i misji z zakresu Europejskiej Polityki Bezpieczeństwa i Obrony w Kosowie – EULEX), a państwom regionu ułatwi skoncentrowanie się na rozwiązywaniu wewnętrznych problemów społeczno-gospodarczych oraz na spełnianiu kryteriów niezbędnych dla przyszłego członkostwa tych państw w UE. Polska wyrażać będzie nadal – jak czyniliśmy to konsekwentnie dotychczas – stałe poparcie dla integracji Serbii z Unią Europejską i wspierać ten proces, podobnie jak miało i ma to miejsce w przypadku pozostałych państw Bałkanów Zachodnich”[45].

Jednak fakt, że Warszawa uznała niepodległość Kosowa nie przełożył się w żadnym stopniu na ożywione relacje z władzami w Prisztinie. Polska nie nawiązała dotychczas stosunków dyplomatycznych z Kosowem. W sprawach konsularnych Rzeczpospolitą reprezentuje placówka dyplomatyczna Węgier, która jednak nie przyjmuje wniosków paszportowych lub obywatelskich. W tych sprawach obywatele polscy powinni zwracać się do Ambasady RP w Skopje.[46].

Polska bierze także udział w misji KFOR, zaś polski kontyngent wojskowy liczy 300 żołnierzy, którzy stacjonują w Kosowie od 1999 r[47]. Na terenie Kosowa funkcjonuje także Polski Kontyngent Policyjny. W latach 2000 – 2008 pełnił służbę w ramach misji ONZ UNMiK, natomiast od 2008 r. jako Misja Unii Europejskiej w zakresie praworządności EULEX Kosowo. Celem tej drugiej jest zapobieganie niepokojom społecznym i niesienie pomocy funkcjonariuszom lokalnej policji.

Uznanie niepodległości Kosowa przez Polskę

Polskiej debacie odnośnie Kosowa nie towarzyszyły burzliwe emocje. W tamtym czasie decyzję o uznaniu państwowości Kosowa podejmował rząd Donalda Tuska w kontekście rosyjsko-amerykańskiej rywalizacji na Bałkanach Zachodnich. Odmienne zdanie wyraził jednak prezydent Lech Kaczyński, twierdząc, że stworzyłoby to niebezpieczny precedens dla separatystycznych prowincji w Gruzji – Abchazji i Osetii Południowej. Chodziło głównie o Rosję, która uznała obydwa państwa oraz poruszyła kwestię ich niepodległości na forum międzynarodowym.

Prawo i Sprawiedliwość, wówczas w opozycji, opowiadało się przeciwko decyzji rządu, argumentując, że pogorszyła ona dobre dotychczas stosunki polsko-serbskie.

Podczas oficjalnej wizyty w Serbii w 2009 r. prezydent Kaczyński wyraził niezadowolenie z decyzji polskiego rządu, który uznał niepodległość Kosowa. Ale rozbieżności pomiędzy radą ministrów i głową państwa nie odbiły się w żadnym stopniu na polityce wewnętrznej. Również polskie media niewiele miejsca poświęciły kwestii Kosowa.

Polskie cele w Kosowie

Chociaż Polska formalnie uznała odrębność Kosowa od Serbii, władze w Warszawie nie nawiązały stosunków dyplomatycznych z Prisztiną przez ostatnie trzynaście lat, co tylko dowodzi, że nie jest ona pierwszorzędnym partnerem dla Warszawy.

Polskie wsparcie dla Kosowa przejawia się głównie poprzez misje wojskowe i policyjne w ramach NATO i UE. Przedstawiciele władz gościli w bazach wojskowych oraz policyjnych na terytorium Kosowa jedynie z okazji polskich świąt narodowych.

Wnioski

Polska nie jest aktywnym graczem ani w regionie Bałkanów Zachodnich, ani tym bardziej w żadnym z krajów z dwóch przyczyn. Po pierwsze, przed sześcioma państwami regionu wciąż długa droga do członkostwa we wspólnocie. Dla Polski integracja z Unią jest najistotniejsza, by zacieśnić stosunki z Bałkanami Zachodnimi.

Drugim powodem jest ograniczona komunikacja między obiema stronami. Polska nie ma w regionie żadnych interesów politycznych ani gospodarczych. Kraj ten rzadko jest celem migrantów z państw Bałkanów Zachodnich, co także wpłynęło na stan obecnych stosunków. Polska nie utrzymuje szczególnych stosunków z żadnym z krajów. Polskie władze wykazują jednak zainteresowanie współpracą instytucjonalną między krajami Bałkanów Zachodnich i Grupą Wyszehradzką lub Inicjatywą Trójmorza w ramach agendy łączności lub europejskich dążeń państw regionu.

Autorzy:

Jakub Lachert

Jakub Lachert jest doktorantem na Wydziale Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego. Jego zainteresowania badawcze obejmują: politykę sąsiedztwa Unii Europejskiej, w tym w szczególności politykę wschodnią, Partnerstwo Wschodnie, Bałkany Zachodnie w procesie integracji z UE.

Róbert Gönczi

Róbert Gönczi obecnie studiuje na Wydziale Nauk Wojskowych i Szkolenia Wojskowego Narodowego Uniwersytetu Służby Cywilnej w Budapeszcie oraz w Szkole Nauk Społecznych i Historycznych na Mathias Corvinus Collegium. Obecnie pracuje dla think-tanku Migration Research Institute z siedzibą w Budapeszcie jako asystent naukowy, a także jako dziennikarz ds. polityki zagranicznej w węgiersko-żydowskiej gazecie internetowej Neokohn.hu. Wcześniej przez 2 lata pracował w węgierskiej, konserwatywnej gazecie internetowej Mandiner.hu jako redaktor wiadomości, reporter i współautor tekstów o polityce zagranicznej. Jego głównymi tematami zainteresowań są państwa postsowieckie i postkomunistyczne, dezinformacja, wojna hybrydowa, migracje oraz polityka obronna i bezpieczeństwa.

[1]VILÁGGAZDASÁG (2020): Magyarország számára fontos az unió nyugat-balkáni bővítése. 28 lutego 2020. Źródło: https://www.vg.hu/kozelet/kozeleti-hirek/magyarorszag-szamara-fontos-az-unio-nyugat-balkani-bovitese-2077524/ ( dostęp: 21 maja 2021)

[2] PORTFOLIO (2021): Szijjártó: Magyarország érdeke a Nyugat-Balkán európai integrációja. 26 lutego 2021. Źródło: https://www.portfolio.hu/gazdasag/20210226/szijjarto-magyarorszag-erdeke-a-nyugat-balkan-europai-integracioja-471696 ( dostęp: 21 maja 2021)

[3]Tamże.

[4] TÓTH, Bálint László (2015): A Visegrádi csoport (V4) Nyugat-Balkán-politikája. 2015. Źródło: https://kki.hu/assets/upload/Teth.pdf ( dostęp: 21 maja 2021)

[5]MARÁCZI, Tamás (2020): Miért érdeke Magyarországnak a Nyugat-Balkán EU-csatlakozása? 6 lutego 2020. Źródło: https://mandiner.hu/cikk/20200206_miert_erdeke_magyarorszagnak_a_nyugat_balkan_eu_csatlakozasa ( dostęp: 21 maja 2021)

[6] PISM (2018): Changes in Hungary’s Policy towards the Western Balkans. 23 października 2018. Źródło: https://pism.pl/publications/Changes_in_Hungary_s_Policy_towards_the_Western_Balkans ( dostęp: 21 maja 2021)

[7]MAGYAR BANKSZÖVETSÉG: Bemutatkozás. Źródło: https://www.bankszovetseg.hu/tagreszlet.cshtml?tagId=17 ( dostęp: 21 maja 2021)

[8] VILÁGGAZDASÁG (2020): i.m.

[9] MARÁCZI (2020): i.m.

[10] TÓTH (2015): i.m.

[11]HEPA: Nyugat-Balkán Fejlesztések. Źródło: https://hepa.hu/palyazatok/nyugat-balkan-fejlesztesek (dostęp: 21 maja 2021)

[12] MARÁCZI (2020): i.m.

[13]EUROPEAN WESTERN BALKANS (2020): Hungary active in maintaining good relations with the Western Balkans. 4 czerwca 2020. Źródło: https://europeanwesternbalkans.com/2020/04/06/hungary-active-in-maintaining-good-relations-with-the-western-balkans/ ( dostęp: 21 maja 2021)

[14] Changes in Hungary’s Policy towards the Western Balkans (pism.pl)

[15] KORMÁNY.HU (2020): Magyar érdek a nyugat-balkáni országok csatlakozása. 17 listopada 2021 Źródło: https://kormany.hu/hirek/magyar-erdek-a-nyugat-balkani-orszagok-eu-csatlakozasa (dostęp: 21 maja 2021)

[16] PISM (2018): i.m.

[17] INOTAI, Edit (2020): Hungary’s Green Fund for Western Balkans a ‚Win-Win’. 11 marca 2020 Źródło: https://balkaninsight.com/2020/03/11/hungarys-green-fund-for-western-balkans-a-win-win/ ( dostęp: 21 maja 2021)

[18]Tamże.

[19] HUNGARY TODAY (2021): IT Ministry: Hungary Contributing to Western Balkans Development. 17 marca 2021. Źródło: https://hungarytoday.hu/it-ministry-business-uni-contribute-western-balkans-development-climate/ ( dostęp: 21 maja 2021)

[20] ORIGO (2008): Magyarország elismerte a független Koszovót. 19 marca 2008 Źródło: https://www.origo.hu/itthon/20080319-magyarorszag-elismerte-a-fuggetlen-koszovot.html ( dostęp: 21 maja 2021)

[21] JESZENSZKY, Géza (2016): Nemzetpolitika: üzenet a határon túliaknak. 2016. Źródło: https://antalljozsef.igytortent.hu/szolgalatban/kormanyfokent/kul-es-nemzetpolitika/a-tortenesz-kulugyminiszter-tanulmanya/111-nemzetpolitika-uzenet-a-hataron-tuliaknak ( dostęp: 21 maja 2021)

[22] ROMANIA INSIDER (2020): Update: Romania’s Senate rejects draft bill for Szeklerland autonomy passed without debate by Chamber of Deputies. 29 kwietnia 2020. Źródło: https://www.romania-insider.com/romania-bill-szeklerland-autonomy-passed-tacitly ( dostęp: 21 maja 2021)

[23] PROCHÁZKA, Peter (1992): The Hungarian Minority in Slovakia and the Autonomy Issue. In: RESEARCH CENTER OF THE SLOVAK FOREIGN POLICY ASSOCIATION (1992): Ethnic Gorups and Minorities in Central Eastern Europe. t. 1., nr 3., ss. 41-52.

[24]GÖNCZI, Róbert (2021): Hungary in Command – The Importance of the KFOR Mission from Hungarian Perspective. 27 kwietnia 2021. Źródło: https://warsawinstitute.org/hungary-command-importance-kfor-mission-hungarian-perspective/ ( dostęp: 21 maja 2021)

[25] MAGYAR HÍRLAP (2021): Szijjártó: Fel kell gyorsítani a Nyugat-Balkán országainak uniós csatlakozását!. 25 marca 2021 Źródło: https://www.magyarhirlap.hu/kulfold/20210325-szijjarto-fel-kell-gyorsitani-a-nyugat-balkan-orszagainak-unios-csatlakozasat ( dostęp: 21 maja 2021)

[26] PISM (2018): i.m.s

[27] MAGYARORSZÁG NAGYKÖVETSÉGE PRISTINA: Szijjártó Péter külgazdasági és külügyminiszter koszovói hivatalos látogatása. Źródło: https://pristina.mfa.gov.hu/hun/news/szijjarto-peter-kuelgazdasagi-es-kueluegyminiszter-koszovoi-hivatalos-latogatasa ( dostęp: 21 maja 2021)

[28] HUNGARY TODAY (2020): FM Szijjártó Meets Kosovo’s FM: W Balkans’ EU Integration Hungary’s Strategic Interest. 29 października 2020. Źródło: https://hungarytoday.hu/szijjarto-kosovo-eu-hungary-haradinaj-stublla/ (dostęp 21 maja 2021)

[29] BUDAPEST BUSINESS JOURNAL (2020): Hungary extends EUR 62 mln in tied aid to Kosovo. 29 października 2020. Źródło: https://bbj.hu/politics/foreign-affairs/int-l-relations/hungary-extends-eur-62-mln-in-tied-aid-to-kosovo ( dostęp: 21 maja 2021)

[30] HUNGARY TODAY (2020): i.m.

[31] THE PRIME MINISTER OFFICE (2012): The Prime Minister of the Republic of Kosovo, Mr. Hashim Thaçi participates in the Economic Forum in Budapest during his official visit to Hungary. 13 czerwca 2012. Źródło: https://kryeministri-ks.net/en/the-prime-minister-of-the-republic-of-kosovo-mr-hashim-thaci-participates-in-the-economic-forum-in-budapest- podczas-His-oficjalnym-wizyty-to-Węgry /? __ __ = 5eb05461d29777bb8a5f3302a5845b37bcae96e3-1621601626-0 cf_chl_ jschl _tk-ARLzMrrhtVNyAoUW0xnGe1kCKXMxYxIWO1bmay6x4m1Iw-8K-DqBOmrDbBV-0lNpTb6hGdcLIelBnxoZXZ4Fe3jkr1xEE9SriE3DYzbTrO0cyaLIBqxf_g0Wic8SHaMqURnqd2LH1g8UCd7GdOze-eu8qI8LdfnPRzRKUfTRaVV2M68t-mR4lMtk4K8dTlSKZrM90K2W3PHeaasPvst94xuwsB71aKpyZTu61LMtaiVOVs5-G9OLAXZ95H0YqpdXLFxOVP6m_RETyAQ_N7Om05j5tPDBejexJADc_fTGs-SZ33jd1Zhib44rbgB5Y3VXnbykTP_sUagaAg_nD0xRs7ASQCoLT-oOEmab-wMFLJWqjrsg89adf-j_IdSJZYQNrjh9BgednTEV2t-zfy3Brvv7msHI_6vBzeudb2g9B1cpkZw7x27cbUrONvXfZetHMKSRva669UyGIcfwNXEf3Pty9CXhLXPL2qNm8OuUSSQfvHrBVNf9x0NRTbZ8d2YImgPu9wgLjjFnj5o4k0HPGMraTzW0OdXVeb6j9UIF_Ud3Jua8OLdKXyRwE1N0CRyiff64G27QC1zHOpRJcfZNtLM (dostęp: 21 maja 2021)

[32]ATV (2021): Mintegy 8 milliárd forintból újultak meg a magyar légiforgalmi irányítás rendszerei. 28 kwietnia 2021. Źródło: http://www.atv.hu/belfold/20210428-mintegy-8-milliard-forintbol-ujultak-meg-a-magyar-legiforgalmi-iranyitas-rendszerei ( dostęp: 21 maja 2021)

[33] NATO.INT (2020): Hungary Supports the Institutions in Kosovo to Respond to Covid19. 19 listopada 2020. Źródło: https://jfcnaples.nato.int/kfor/media-center/archive/news/2020/hungary-supports-the-institutions-in-kosovo-to-respond-to-covid19 ( dostęp: 21 maja 2021)

[34] STOJANOVIC, Milica (2020): Hungary to Extradite Serb War Suspect to Serbia, not Kosovo. 19 czerwca 2020. Źródło: https://balkaninsight.com/2020/06/19/hungary-to-extradite-serb-war-suspect-to-serbia-not-kosovo/ ( dostęp: 21 maja 2021)

[35] BBC (2012): Azeri killer Ramil Safarov: Concern over Armenian anger. 3 września 2012. Źródło: https://www.bbc.com/news/world-europe-19463968 ( dostęp: 21 maja 2021)

[36] MIZSUR, András (2021): Dobrev Klára bejelentette, hogy ő lesz a DK miniszterelnök-jelöltje. 5 lutego 2021. Źródło: https://telex.hu/belfold/2021/05/02/dobrev-klara-dk-miniszterelnok-jelolt-bejelentes-ellenzek-elovalasztas ( dostęp: 21 maja 2021)

[37] MOLNÁR, Szabina (2021): Jakab Péter indul a miniszterelnök-jelöltségért az előválasztáson. 25 stycznia 2021. Źródło: https://index.hu/belfold/2021/01/25/miniszterelnok-jelolt-jobbik-jakab-peter/ ( dostęp: 21 maja 2021)

[38] DULL, Szabolcs (2021): Fekete-Győr András miniszterelnök-jelöltként indul az előválasztáson. 21 lutego 2021. Źródło: https://telex.hu/belfold/2021/02/21/fekete-gyor-andras-miniszterelnok-jeloltkent-indul-az-elovalasztason ( dostęp: 21 maja 2021)

[39] 24.HU (2021): Karácsony Gergely miniszterelnök-jelölt lett és mozgalmat alapított. 15 maja 2021. Źródło: https://24.hu/belfold/2021/05/15/karacsony-gergely-miniszterelnok-jelolt-elovalasztas-ellenzek/ ( dostęp: 21 maja 2021)

[40] MAGYAR NARANCS (2021): Az MSZP és az LMP is Karácsonyt támogatja az előválasztáson. 15 maja 2021. Źródło: https://magyarnarancs.hu/belpol/az-mszp-es-az-lmp-is-karacsonyt-tamogatja-az-elovalasztason-238502 ( dostęp: 21 maja 2021)

[41] NÓTIN, Tamás (2020): Pálinkás József közös miniszterelnök-jelölt lenne. 15 października 2020. Źródło: https://index.hu/belfold/2020/10/15/palinkas_jozsef_kozos_miniszterelnok-jelolt_lenne/ ( dostęp: 21 maja 2021)

[42]NÓTIN, Tamás – NÉMETH, Márton Sándor (2021): Mind miniszterelnök-jelöltként indul, de csak egy maradhat. 15 maja 2021. Źródło: https://index.hu/belfold/2021/05/15/mind-miniszterelnok-jeloltkent-indul-de-csak-egy-maradhat/ ( dostęp: 21 maja 2021)

[43]GÖNCZI (2021): i.m.

[44] „Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych – z upoważnienia ministra -na interpelację nr 1575 w sprawie polityki zagranicznej Polski w Europie Środkowo-Południowej”, http://orka2.sejm.gov.pl/IZ6.nsf/main/05A79FBF

[45]Tamże.

[46] https://www.visahq.de/en/poland/embassy/kosovo/

[47] Siły ONZ dla Kosowa, https://www.wojsko-polskie.pl/kfor-kosowo/

Wszystkie teksty (bez zdjęć) publikowane przez Fundacje Warsaw Institute mogą być rozpowszechniane pod warunkiem podania ich źródła.

TAGS: energetyka, Inicjatywa Trójmorza, energia elektryczna, sieć powiązań, Unia Europejska 

Powiązane wpisy
Top