AKTUALNOŚCI

Data: 3 kwietnia 2019 Autor: Izabela Wojtyczka

Polska buduje strategiczne relacje UE-Bałkany Zachodnie

W lipcu 2019 r. w Polsce odbędzie się szczyt Procesu Berlińskiego, który jest inicjatywą wspierająca kraje Bałkanow Zachodnich w rozszerzaniu regionalnej współpracy i służy przybliżanianiu ich do struktur UE. Polska objęła przewodnictwo w Procesie Berlińskim, co jeszcze bardziej uwiarygadnia ją jako orędownika polityki rozszerzenia Wspólnoty

ŹRÓDŁO: MFA MACEDONIA

Region Bałkanów Zachodnich

Bałkany Zachodnie to termin określający państwa leżące w Europie Południowo-Wschodniej, do których zaliczamy Albanię, Bośnię i Hercegowinę, Czarnongórę, Kosowo, Macedonię Północną i Serbię. Kraje te są nieodłączną częścią Europy, jednak od lat zmagają się z szeregiem wewnętrznych problemów. Mimo bliskości geograficznej, każdy z nich różni się kwestiami społecznymi, etnicznymi, językowymi, kulturowymi czy religijnymi. Państwa Bałkanów Zachodnich w różnym stopniu postrzegają integrację w ramach struktur Unii Europejskiej. Część z nich posiada otwarte rozdziały negocjacyjne (Serbia i Czarnogóra), inne dysponują statusem państw kandydackich (Macedonia Północna i Albania). Reszta krajów stara się o nadanie statusu kandydata (Bośnia i Hercegowina) lub uznanie państwowości przez społeczność międzynarodową, tym samym uzyskanie statusu członka organizacji międzynarodowych (Kosowo).
W kontekście polityki rozszerzenia UE i nowych państw, które aspirują do Wspólnoty, niezbędne jest szersze spojrzenie na to zagadnienie – zwłaszcza pod kątem geopolitycznym. Doświadczenia poprzednich rozszerzeń pokazują bowiem, że ma to znaczenie kluczowe dla globalnej pozycji państw należących do UE i wpływu samej organizacji na arenie międzynarodowej. W kontekście ostatnich kryzysów, dołączenie nowych państw do Wspólnoty, tym samym zwiększenie potencjału organizacji, może mieć strategiczny wpływ na relacje np. z takimi globalnymi potęgami jak Stany Zjednoczone czy Chiny.

Proces Berliński – wyzwania dla rozszerzenia UE

W lipcu 2019 r. w Polsce odbędzie się szczyt Procesu Berlińskiego (czyli szczyt państw Bałkanów Zachodnich). Proces Berliński (PB) to inicjatywa, do której obok wcześniej wymienionych krajów bałkańskich, należy kilka państw UE – Austria, Bułgaria, Chorwacja, Francja, Grecja, Niemcy, Polska, Słowenia, Wielka Brytania, Włochy oraz instytucje UE. Inicjatywa wspiera kraje Bałkanów Zachodnich w rozszerzaniu regionalnej współpracy i w ich dążeniach do struktur UE. PB jest zatem płaszczyzną przybliżania krajów bałkańskich do UE i dzielenia się pozytywnymi przykładami transformacji z krajami o podobnych doświadczeniach w przeszłości. Proces został zainicjowany w 2014 r. przez kanclerz Angelę Merkel, celem nadania nowej dynamiki w polityce rozszerzania UE. Co jednak istotne, sama inicjatywa ma charakter nieformalny i stanowi forum dyskusji na poziomie międzyrządowym. Jest więc uzupełnieniem w stosunku do unijnej polityki rozszerzenia.

Polska prezydencja w Procesie Berlińskim jest koordynowana przez wiceministra spraw zagranicznych Szymona Szynkowskiego vel Sęka, który stoi na czele zespołu odpowiedzialnego za przygotowanie i organizację wydarzenia w Poznaniu. W ramach tez programowych lipcowego spotkania z przedstawicielami „bałkańskiej szóstki”, szczególny nacisk kładziony jest na poszanowanie różnorodności i suwerenności państw. Polska popiera kolejne rozszerzenia UE, w którym mają uczestniczyć państwa Bałkanów Zachodnich. Postrzega ten region przez pryzmat silnego zakorzenienia kulturowego w Europie.
Należy jednak podkreślić, że polskie poparcie dla akcesji sześciu państw bałkańskich nie jest bezwarunkowe. Polska prezydencja podkreśla konieczność przeprowadzenia niezbędnych reform w tych krajach, dążenia do przestrzegania prawa, redukcji korupcji z życia publicznego, walkę ze zorganizowaną przestępczością i zwiększenie poszanowania praw człowieka i mniejszości.

Strategiczne znaczenie polskiego przewodnictwa

Polskie przewodnictwo w Procesie Berlińskim ma charakter szczególny. To bowiem Polska należy do krajów tzw. „nowej Unii” (termin ten stosowany jest względem krajów, które uczestniczyły w największym w historii rozszerzeniu UE w 2004 r.), oraz jest przykładem udanej transformacji po roku 1989. Polska ma podobne doświadczenia, jeśli chodzi o realizację reform, co sprawia, że doskonale rozumie trudności związane z przygotowaniem do akcesji.

Przewodnictwo Procesowi Berlińskiemu uwiarygadnia Polskę jako orędownika polityki rozszerzenia. Staje się tak przede wszystkim na bazie wcześniejszych doświadczeń, których była promotorem, m.in. Partnerstwa Wschodniego. Ponadto lipcowy szczyt w Poznaniu będzie kluczowym czasem na arenie europejskiej. Kraje UE będą świeżo po wyborach do Parlamentu Europejskiego, a także będą trwać negocjacje dotyczące składu nowej Komisji Europejskiej. Co więcej, będzie to czas występowania Wielkiej Brytanii z UE, co ma istotne znaczenie w kontekście geopolitycznego znaczenia Wspólnoty i układania nowych relacji z państwami trzecimi. Kraje Bałkanów Zachodnich znajdują się na różnym poziomie rozmów z UE. W najbliższych miesiącach będą decydować się losy rozmów akcesyjnych z Albanią i Macedonią Północną. Rozmowy o rozszerzeniu Wspólnoty w lipcu 2019 w Poznaniu zbiegną się zatem z kluczowymi wydarzeniami politycznymi w Europie, co z pewnością nie pozostanie bez znaczenia w kontekście stanowiska związanego z rozszerzeniem UE.

Przesłanie z Poznania może mieć strategiczne znaczenie w kontekście odpowiedzi na pytanie, w którą stronę powinny zmierzać strukturalne reformy w krajach Bałkanów Zachodnich, jakie jest stanowisko krajów zachodnioeuropejskich w kwestii nowego rozszerzenia UE i tym samym w jakiej kondycji znajduje się sama Wspólnota.

Budowanie strategicznych relacji

Szczyt Procesu Berlińskiego w Polsce realizuje strategię opartą na partnerskich relacjach. Polska dyplomacja buduje więzy porozumienia UE z krajami bałkańskimi. W tym celu przedstawiciele strony polskiej spotykają się ze swoimi odpowiednikami w państwach bałkańskich. Na bazie doświadczeń, które są poprzedzone realnym zaangażowaniem w budowanie relacji na Bałkanach, wysłuchaniu opinii i sugestii krajów regionu, stworzono program polskiej prezydencji w PB. Oparty jest on na czterech filarach. Są to gospodarka, connectivity, wymiar obywatelski i bezpieczeństwo.

W relacjach na linii UE – Bałkany Zachodnie podkreśla się rolę wzmocnienia wzajemnych połączeń transportowych i energetycznych między krajami regionu, a także rozwój cyfryzacji i kwestii społecznych. Mówi się o dużej roli wzmocnienia bezpieczeństwa, wspólnego stanowiska wobec wyzwań związanych z migracją i poszanowaniem mniejszości narodowych. W wymiarze geopolitycznym, UE zachęca państwa bałkańskie do wzmocnienia prac nad zwalczaniem terroryzmu i uważnej redukcji ekstremizmów, które mogą prowadzić do konfliktów międzynarodowych. Zawraca uwagę na redukcję handlu bronią, przemytu narkotyków i zagrożeniami w przestrzeni cybernetycznej. Inicjatywa PB wspiera rozwój krajów Bałkanów Zachodnich. Otwiera szansę na integrację ze strukturami unijnymi, co w efekcie umożliwia włączenie ich w system powiązań międzynarodowych. Główną ideą PB, która przyświeca także poznańskiemu szczytowi, jest wsparcie gospodarki państw bałkańskich, pokazanie dobrych praktyk, dzielenie się doświadczeniem i wzmocnienie współpracy regionalnej (w tym realizacja projektów infrastrukturalnych, takich jak rozbudowa portów, remont linii kolejowych, i wsparcie długofalowych regulacji gospodarczych).

Polska prezydencja w PB jest zbieżna z celami UE. Warszawa dąży do poszerzania bezpieczeństwa w Europie, wspiera reformy i współpracę regionalną, dzieli się ponadto swoimi doświadczeniami związanymi z transformacją ustrojową i dążeniami akcesyjnymi do UE. Jest promotorem polityki rozszerzeniowej Wspólnoty, co pozwala na podniesienie rangi współpracy regionalnej na forach międzynarodowych.

Autor: Izabela Wojtyczka, Wiceprezes Warsaw Institute
Absolwentka Wydziału Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego oraz Ekonomii w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie. Stypendystka Pázmány Péter Catholic University w Budapeszcie. W przeszłości zawodowo związana z rynkiem energetycznym i sektorem think tanków.

Artykuł pierwotnie ukazał się na łamach „Dziennika Związkowego”

Rosja, Estonia, Finlandia, Zatoka Fińska, Gogland, ćwiczenia, zbrojenia, wojsko

Powiązane wpisy
Top