Data: 19 listopada 2025, Autor: Wojciech Michalski
Polscy badacze i polskie start-upy wśród gigantów sztucznej inteligencji na świecie
W ciągu zaledwie kilku lat Polska wyrosła na jednego z liderów rozwoju sztucznej inteligencji (AI) w regionie. Dotychczas nasz kraj kojarzono w dużej mierze jako centrum outsourcingu oprogramowania, niemniej dziś polskie firmy i instytucje coraz częściej tworzą autorskie rozwiązania w zakresie sztucznej inteligencji i zyskują tym samym międzynarodowe uznanie.
Zdjęcie: Coffeemill / Shutterstock
Rozwój tego sektora wynika nie tyle z ambicji środowisk akademickich, ale przede wszystkim charakterystycznego dla nich poszanowania dla nauk ścisłych.
Niniejszy artykuł stanowi przegląd polskich projektów w dziedzinie sztucznej inteligencji na tle globalnych trendów w rozwoju nowych technologii. Ukazuje przełomowe z punktu widzenia nauki rozwiązania zaproponowane i wdrożone przez polskich inżynierów i naukowców. Świadczy to o tym, że Polska ma olbrzymi potencjał technologiczny w tym zakresie.
Ekosystem AI w Polsce
Niewątpliwie najlepsi polscy eksperci AI demonstrują wyjątkową umiejętność łączenia badań naukowych z praktycznymi wdrożeniami biznesowymi. W kraju istnieje szereg renomowanych jednostek naukowych takich jak Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego (MIM UW), który od lat kształci kolejne pokolenia analityków danych, informatyków oraz inżynierów machine learningu. Polski sektor AI prężnie rozwija się za sprawą świetnie wykwalifikowanych specjalistów, ale także pieniędzy płynących bezpośrednio z instytucji unijnych. Nie bez znaczenia pozostaje także fakt, że co roku przybywa inkubatorów przedsiębiorczości wspierających młode innowacyjne firmy.
O ile w wielu krajach innowacje powstają w laboratoriach wielkiej korporacji, o tyle w Polsce rozwój sztucznej inteligencji to w dużej mierze domena państwowych instytutów badawczych oraz start-upów. Dzięki temu Polska może dziś śmiało konkurować ze światowymi gigantami big techu. Polscy inżynierowie i badacze współtworzyli zespoły odpowiedzialne za opracowanie i wdrożenie takich narzędzi jak ChatGPT i Google Bard, a nawet uczestniczyli w pracach projektowych nad halą MSG Sphere w Las Vegas.
Rola polskich innowatorów w rozwoju sztucznej inteligencji na świecie
Wyróżnikiem polskiego ekosystemu AI jest jego globalny zasięg. Dziś polscy naukowcy pracują w renomowanych ośrodkach badawczych i tym samym realnie przyczyniają się do rozwoju innowacyjnych rozwiązań w zakresie sztucznej inteligencji.
Nie sposób nie wspomnieć w tym miejscu dokonań Jacka Krawczyka, dyrektora Google Bard i trenera uczenia maszynowego, który od lat mieszka i pracuje w Stanach Zjednoczonych. Chatbot Google Bard uczył się języka nie tylko na podstawie dostępnych w sieci materiałów, ale i razem z ludźmi z Polski. Krawczyk urodził się we Wrocławiu, a dziś robi karierę w Dolinie Krzemowej i jest w grupie najbardziej wpływowych Polaków w branży AI, co świadczy o ponadnarodowym charakterze większości innowacji.
Do grona kluczowych postaci u liderów rynku AI można zaliczyć także Szymona Sidora, Wojciecha Zarembę, Łukasza Kaisera i Jakuba Pachockiego, którzy pracują dla OpenAI, firmy znanej szerszej publice za sprawą chatbota AI ChatGPT. Polscy deweloperzy zajmują się opracowywaniem złożonych modeli językowych i mają niebagatelny wpływ na rozwój bodaj najpotężniejszej dziś firmy z sektora AI. Jak twierdzi Szymon Sidor, polscy badacze trafnie przewidzieli możliwości modelu GPT-4, co świadczy o wysokim poziomie ich wyszkolenia.
Od algorytmów po sztuczną kognicję
Niemniej jednak, polski wkład w rozwój AI to nie tylko inżynierowie pracujący dla światowych gigantów. Rodzimi naukowcy i przedsiębiorcy również coraz śmielej zmieniają oblicze sztucznej inteligencji.
Algorytm AdaSubS
Zespół naukowców z m.in. IDEAS NCBR oraz Wydziału Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego uczestniczyli w pracach nad algorytmem Adaptive Subgoal Search (AdaSubS), który umożliwia maszynom dzielić złożone i skomplikowane problemy na prostsze podzadania. W 2023 r. artykuł doceniono na prestiżowej konferencji sztucznej inteligencji International Conference of Learning Representations, gdzie został umieszczony wśród najlepszych 5 proc. spośród wszystkich złożonych prac.
Algorytm Adaptive Subgoal Search pozwala maszynom dzielić złożone problemy na podzadania, które z kolei można wykonać krok po kroku. Dzięki temu, dojście do rozwiązania wymaga mniej pracy, a więc mniej mocy obliczeniowej i energii. Dotychczas algorytm został zastosowany przy układaniu kostki Rubika oraz rozwiązywaniu twierdzeń matematycznych.
– Istnieje wiele palących problemów, które są zbyt trudne, aby można je było rozwiązywać dokładnie i szybko. Przydatna może być nasza innowacyjna metoda, która jest wydajna i naśladuje sposób, w jaki my jako ludzie naturalnie myślimy – komentuje Tomasz Odrzygóźdź z IDEAS NCBR. AdaSubS jest algorytmem ogólnego zastosowania, co daje nadzieję na wyskalowanie jego użycia do ważnych problemów nauki oraz życia codziennego.
Dragon Hatchling jako przykład posttransformatorowej architektury AI
Niedawno przełom w badaniach nad modelami AI ogłosił polski startup Pathway, założony przez Adriana Kosowskiego i Zuzannę Stamirowską. Badacze zaprezentowali nową architekturę AI, nazwaną Dragon Hatchling, która ma tworzyć strukturę przypominającą sieci neuronów w naszym mózgu. Zespół opracował nową klasę architektur, którą autorzy określają jako „posttransformatorową” i która ma opierać się na bezskalowej sieci inspirowanej biologiczną siecią neuronową. Rozwiązanie to zaprojektowano, by lepiej łączyć percepcję, pamięć i podejmowanie decyzji i dzięki temu poprawić generalizację. W odróżnieniu od konwencjonalnych sieci neuronowych, które potrzebują ogromnych ilości danych, Dragon Hatchling reprezentuje inne podejście – jej architektury, podobnie jak ludzki mózg, koncentrują się na przetwarzaniu danych w czasie rzeczywistym. Przypomina tym samym zachowanie kory nowej, czyli zewnętrznej warstwy mózgu występującej wyłącznie u ssaków. To podobieństwo zaskoczyło samych autorów modelu. – Pewnego dnia do pokoju przyszedł mój synek i powiedział: Mamo, to ma mózg. I to był ten moment, kiedy wiedzieliśmy – opowiada Stamirowska. Dr Maciej Kawecki, popularyzator nauki i zarazem promotor polskich startupów technologicznych, zauważył, że odkrycie zespołu polskich badaczy to nowy rozdział w rozwoju sztucznej inteligencji, za którym stoi geniusz polskich deweloperów, a nie zaś finansowanie warte miliardy dolarów.
Nowy paradygmat oznacza przełom w architekturach AI i może pozwolić osiągnąć lepszą generalizację. Jeśli potwierdzi on swoje właściwości w kolejnych testach, może okazać się, że model faktycznie lepiej adaptuje strategie w nowych sytuacjach. Oznacza to, że Polska jest jednym z nielicznych krajów, w których pracuje się nad rozwojem paradygmatów posttransformatorowych, co może stanowić ważny krok w stronę jeszcze potężniejszej ogólnej sztucznej inteligencji (ang. artificial general intelligence, AGI).
Innowacje made in Poland
Polskie firmy, które projektują i wdrażają rozwiązania oparte na AI rozwijają się dynamicznie w wielu dziedzinach – od medycyny i chemii, poprzez sztukę, po budownictwo i cyberbezpieczeństwo.
Medycyna i biotechnologia
Założony we Wrocławiu przez Piotra Orzechowskiego start-up Infermedica specjalizuje się w narzędziach wykorzystujących sztuczną inteligencję do wspierania lekarzy i pracowników medycznych w diagnozowaniu i opiece nad pacjentem. Specjalna aplikacja pozwala na szybkie sprawdzenie i analizę symptomów pacjentów, a także sugeruje najbardziej prawdopodobne przyczyny dolegliwości i rekomenduje dalsze działania. Zdaniem Orzechowskiego, rozwiązania oparte na modelach AI w pewnym stopniu odciążą personel medyczny w codziennej pracy, dzięki czemu będą mogli skoncentrować się na leczeniu bardziej skomplikowanych przypadków, a także zwiększą wydajność placówek opieki zdrowotnej.
Za uwagę zasługuje także stworzone przez Filipa Wolskiego, Piotra Byrskiego oraz Pawła Włodarczyka-Pruszyńskiego oprogramowanie, które wykorzystuje algorytmy sztucznej inteligencji do przyspieszenia procesu syntezy chemicznej. Start-up Molecule.one niedawno ogłosił nawiązanie strategicznego partnerstwa z Amerykańskim Towarzystwem Chemicznym (CAS). W ramach współpracy polska firma wykorzysta swoje rozwiązania bazujące na generatywnej sztucznej inteligencji do zaprojektowania znacznie wydajniejszych szlaków syntezy chemicznej. To przełom w branży, który wpłynie na skrócenie czasu tworzenia nowych leków. – Generatywna sztuczna inteligencja ma niesamowite osiągnięcia w tych dziedzinach, gdzie było możliwe wytrenowanie modeli AI na dużych zbiorach danych. Nadszedł czas na wykorzystanie jej potencjału w obszarze odkrywania nowych leków – tłumaczy Byrski.
Infrastruktura i robotyka
AI Clearing, opracowana przez Adama Wiśniewskiego i Michała Mazura platforma oparta na rozwiązaniach AI, umożliwia wykonawcom, inwestorom i instytucjom finansującym duże projekty budowlane dokładne śledzenie postępu prac w czasie rzeczywistym i tym samym pozwala uniknąć kosztownych opóźnień. W tym celu AI Clearing wykorzystuje dane geolokalizacyjne oraz zdjęcia z dronów. Niedawno firma pozyskała 62 mln zł finansowania na dalszy rozwój działalności. Z kolei firma Nomagic, której współzałożycielem jest Kacper Nowicki, tworzy specjalne inteligentne roboty, które z powodzeniem znalazły zastosowanie w centrach logistycznych na całym świecie. Wykorzystanie procesów robotycznych pozwala na automatyzację procesów e-commerce, dzięki czemu branża może zniwelować negatywne skutki niedoboru siły roboczej.
Marketing i finanse
Sztuczna inteligencja zmienia także oblicze branży marketingowej i finansowej. Synerise, założony przez Jarosława Królewskiego jeden z najdynamiczniej rozwijających się start-upów technologicznych w Polsce, tworzy oprogramowanie w sektorze big data i sztucznej inteligencji. Do jego klientów należą m.in. IKEA i Carrefour. Wartość firmy szacuje się na ponad 100 mln euro, co jedynie potwierdza fakt, że polskie start-upy technologiczne to dziś globalnie rozpoznawalna i dochodowa marka. Na uwagę zasługuje także Brand24, czyli stworzone przez Michała Sadowskiego narzędzie do monitorowania sieci, które pomaga markom w nowoczesnej komunikacji marketingowej.
Innowacyjność polskich przedsiębiorstw przejawia się na wielu płaszczyznach – od analityki danych, prac nad komputerami kwantowymi, rozwiązań z zakresu audio AI aż po algorytmy do wykrywania oszustw finansowych – to nie tyle tymczasowy trend, co dowód, że Polska idzie z duchem czasu i przestawia się na gospodarkę opartą na innowacjach, kreatywności i szybkiej adaptacyjności do zmiennych uwarunkowań.
Sztuczna inteligencja w sztuce i naukach humanistycznych
Inżynierowie, analitycy danych i programiści koncentrują się głównie na funkcjonalności i aspektach technicznych. Polscy badacze coraz częściej jednak interesują się AI w kontekście nauk humanistycznych i szeroko pojętej sztuki.
Tak interdyscyplinarne podejście reprezentuje prof. Andrzej Dragan, fizyk kwantowy, ale też artysta multimedialny znany z łączenia nauki i sztuki w eksperymentalnych projektach audiowizualnych. Te tworzy przy pomocy narzędzi AI, które niekiedy skłaniają odbiorców do refleksji na temat tego, gdzie przebiegają granice pomiędzy światem wirtualnym a rzeczywistym. Zadania nauki plastyki robotów w Boston Dynamics podjęła się z kolei Agnieszka Piłat, polska malarka młodego pokolenia, która na co dzień mieszka w Stanach Zjednoczonych. W jej pracach zaciera się granica między twórcą i dziełem, co rodzi pytania o sprawczość maszyn.
O przejściu od kultury tworzonej przez człowieka do kultury generowanej przez algorytmy sztucznej inteligencji wielokrotnie wspominał też Jacek Dukaj, jeden z najwybitniejszych współczesnych polskich pisarzy science-fiction. Prozaik założył własne studio deweloperskie Nolensum, które zajmuje się przygotowaniem produkcji na podstawie twórczości autora. – Od wielu lat obserwowałem z bliska, jak środek ciężkości kultury przesuwa się z form opartych na piśmie w media audiowizualne – tłumaczy. Humanistyczne podejście do AI, które dziś cechuje polską myśl technologiczną, zakłada tworzenie technologii, które są sprawiedliwe, transparentne i szanują prywatność użytkowników.
Odpowiedzialne wykorzystanie sztucznej inteligencji
O sztucznej inteligencji w Polsce coraz więcej mówi się w kontekście etyki. Prof. Aleksandra Przegalińska, filozofka, futurolożka oraz ekspertka w dziedzinie nowych technologii, opowiada się za odpowiedzialnym wykorzystaniem modeli sztucznej inteligencji. W badaniach prowadzonych na Uniwersytecie w Cambridge podjęła się analizy, w jaki sposób algorytmy wpływają na współpracę w zespole oraz proces decyzyjny w biznesie. Prof. Przegalińska w swoich pracach wielokrotnie wskazywała także na ryzyko, jakie niesie ze sobą wykorzystanie algorytmów sztucznej inteligencji w działaniach wojennych. Warto dodać, że polska badaczka znalazła się wśród naukowczyń i naukowców z całego świata, którzy podpisali dokument sprzeciwiający się dalszemu rozwojowi broni autonomicznej.
Kwestią etyki sztucznej inteligencji zajmuje się także Natalia Domagała, która w przeszłości kierowała zespołem zajmującym się polityką i etyką danych i sztucznej inteligencji w Centralnym Urzędzie do spraw Cyfryzacji i Danych w rządzie Wielkiej Brytanii. Jest autorką The Algorithmic Transparency Standard and the Data Ethics Framework, czyli zbioru wytycznych dla etycznego i transparentnego wykorzystania zasobów sztucznej inteligencji. Jej zainteresowania badawcze obejmują etykę, antropologię oraz technologię, zaś do zagadnienia sztucznej inteligencji badaczka podchodzi zarówno z punktu widzenia nauk ścisłych, jak i humanistycznych.
Wsparcie instytucjonalne
Polska może nie tylko poszczycić się rosnącą liczbą wybitnych inżynierów i badaczy, ale także prężnie rozwijającą się siecią instytucji badawczych. Nad Wisłą działają liczne ośrodki akademickie i badawcze specjalizujące się w AI, w tym Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Jagielloński oraz Polska Akademia Nauk. Warto wyróżnić także jednostki badawcze, szczególnie IDEAS NCBR, oraz programy edukacyjne, takie jak zainicjowany przez firmę Synerise AI Schools & Academy, które kształcą przyszłe talenty.
Na uwagę zasługuje także fakt, że polskie start-upy, w tym MIM Solutions, znalazły się w gronie firm, które doradzają Komisji Europejskiej, na co przeznaczyć 300 mld euro z unijnego funduszu Global Gateway na rzecz zrównoważonego rozwoju w innych krajach świata. To kolejny dowód na konkurencyjność i zarazem społeczną odpowiedzialność polskich spółek z branży IT.
Lokalne start-upy o globalnym zasięgu
Interdyscyplinarne badania oraz osiągnięcia polskich badaczy zaowocowały powstaniem polskiego modelu rozwoju AI, który scharakteryzować można jako pragmatyczny i oparty na wartościach. Łączy w sobie bowiem podejście stricte akademickie, zmysł przedsiębiorczości i kwestie etyczne. Dzięki temu polskie zespoły badawcze mają na koncie szereg osiągnięć w takich dziedzinach jak biologia syntetyczna, neurorehabilitacja czy superkomputery i jednocześnie wdrażają strategie społecznej odpowiedzialności.
Dziś, cytując dra Kaweckiego, to Polacy mają fundamentalny wpływ na trzecią rewolucję technologiczną. Niemniej jednak, cechuje się czymś innymi niż ta, za którą stoi potężne zaplecze w postaci megakorporacji i niemal niczym nieograniczonych zasobów finansowych. Opiera się bowiem na współpracy i kapitale intelektualnym przy jednoczesnym przekonaniu, że sztuczna inteligencja to nie tylko lukratywny biznes, ale także wspólne dobro nas wszystkich.
Podsumowanie
Przytoczone w tekście przykłady polskich rozwiązań, które charakteryzuje przede wszystkim interdyscyplinarność, powstają dziś na całym świecie. Zaliczają się do nich zarówno algorytmy AdaSubS oraz Dragon Hatchling oraz start-upy z dziedziny medycyny, chemii, czy budownictwa, które mają szansę zrewolucjonizować rynek high-tech. Osiągnięcia te podważają tym samym dominującą narrację, jakoby za rozwój nowych technologii odpowiadać miała wyłącznie wąska grupa najbogatszych krajów świata. Przykład polskich zespołów badawczych dowodzi, że podejście oparte na silnym zapleczu naukowym przy jednoczesnym poszanowaniu kwestii etycznych może zaowocować innowacjami na światową skalę. Polską strategię rozwoju sztucznej inteligencji określić można mianem inkluzywnej i zrównoważonej – łączy w sobie bowiem naukę, biznes oraz humanizm.
Kampania „Dumni z Polski/Proud of Poland/Stolz auf Polen” została sfinansowana ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach rządowego programu Fundusz Młodzieżowy na lata 2022-2033
Wesprzyj nas
Jeżeli przygotowane przez zespół Warsaw Institute treści są dla Państwa przydatne, prosimy o wsparcie naszej działalności. Darowizny od osób prywatnych są niezbędne dla kontynuacji naszej misji.
Wszystkie teksty (bez zdjęć) publikowane przez Fundacje Warsaw Institute mogą być rozpowszechniane pod warunkiem podania ich źródła.
Powiązane wpisy
Fundacja Warsaw Institute
