OPINIE

Data: 27 sierpnia 2019

Mienie bezspadkowe należy do polskiego Skarbu Państwa

Od kilku miesięcy obserwujemy gorącą dyskusję na temat tzw. ustawy 447, uchwalonej przez amerykański Kongres, dotyczącej wspierania przez amerykańską dyplomację roszczeń żyjących osób, które przetrwały Holokaust. Ustawa wzbudziła powszechne protesty Polonii Amerykańskiej, stała się również przedmiotem dużej debaty w trakcie kampanii samorządowej. Kilka miesięcy później widać, że temat w sferze medialnej ucichł, jednak warto pochylić się nad problematyką samej ustawy, jej charakterem oraz stanowiskiem polskiego rządu.

Ustawa 447 skierowana jest do rządu USA i na jej podstawie Sekretarz Stanu zobowiązany jest do przedstawienia raportu dotyczącego prawodawstwa państw, w których powstał problem bezprawnego zajmowania mienia osób, które przeżyły Holokaust. W przypadku państw Europy Środkowo-Wschodniej problem ten przede wszystkim związany jest z powszechnymi nacjonalizacjami ery komunizmu, które objęły całe społeczeństwa, a zatem nie tylko tych, którzy przetrwali Holokaust. Podstawą do określenia zakresu pożądanej restytucji, do której odnieść ma się Sekretarz Stanu, jest Deklaracja Terezińska z 2009 roku, w której apelowano o uregulowanie kwestii zwrotu mienia, odnosiła się również do uregulowania kwestii mienia bezspadkowego. Warto wskazać, że Delaracja Terezińska nie ma charakteru prawa międzynarodowego wiążącego Polskę, jest tylko deklaracją państw uczestniczących w konferencji o potrzebie uregulowania zagadnienia zwrotu mienia. Polskę podczas konferencji z ramienia rządu Platformy Obywatelskiej reprezentował Władysław Bartoszewski.

Wesprzyj nas

Jeżeli przygotowane przez zespół Warsaw Institute treści są dla Państwa przydatne, prosimy o wsparcie naszej działalności. Darowizny od osób prywatnych są niezbędne dla kontynuacji naszej misji.

Wspieram

To właśnie mienie bezspadkowe jest przedmiotem największych kontrowersji. Powstało słuszne uczucie, że Polska nie ma moralnego ani prawnego obowiązku wypłacać po 80 lat od wybuchu II wojny światowej świadczeń ofiarom wojny, w sytuacji gdy to Polacy w pierwszej kolejności byli wojną pokrzywdzeni, Niemcy zrujnowali Polskę i wymordowali niemal 6 milionów Polaków, z czego 3 miliony to obywatele Polski pochodzenia żydowskiego. Polska nigdy nie uzyskała reparacji wojennych od Niemiec, a dzisiaj miałaby wypłacać odszkodowania ofiarom niemieckiej agresji? To naturalne, że takie przedstawienie sprawy budzi oburzenie.

Powojenny zabór mienia przez komunistów objął wszystkich Polaków, a na barkach tych, którzy przeżyli spoczął ciężar odbudowy kraju. Miliony Polaków do dziś nie doczekało się rekompensat za utracony wówczas dobytek.
Polski rząd od początku dyskusji na temat ustawy 447 stoi na jasnym i zdecydowanym stanowisku. Polska nie ma zobowiązań wobec rządu Stanów Zjednoczonych z uwagi na podpisaną umowę indemnizacyjną pomiędzy rządem USA a PRL w 1960, dodatkowo kwestia mienia bezspadkowego precyzyjnie została określona w polskim prawie cywilnym. Mianowicie do 1947 roku mienie bezspadkowe na podstawie Kodeksu Napoleona przepadało na Skarb Państwa, a od 1947 kolejne regulacje cywilne również wskazują Skarb Państwa jako uprawnionego do spadku w razie braku innych spadkobierców. Dodatkowo należy wskazać, że mordowani przez Niemców Żydzi w znaczącej liczbie 3 milionów byli obywatelami Polski, dlatego inne państwa nie mają prawa rościć sobie praw do tego majątku, często zresztą, jak w przypadku Warszawy, zburzonego i zrujnowanego.

Zanim uchwalono ustawę 447 problematyką mienia bezspadkowego zajmuje się od 2017 roku Komisja Weryfikacyjna, której Przewodniczącym jest aktualnie Sebastian Kaleta – polski urzędnik państwowy, samorządowiec i prawnik, radca prawny, od 2019 sekretarz stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości i przewodniczący komisji ds. reprywatyzacji nieruchomości warszawskich. W pierwszych sprawach dotyczących przejmowania nieruchomości w centrum Warszawy tzw. metodą ,,na kuratora” Komisja w swoich decyzjach jasno wskazała, że kwestia mienia bezpadkowego jest przez polskie prawo jasna i nie podlega jakimkolwiek roszczeniom osób trzecich.

NEWSLETTER

Zapisz się

Z przytoczonych wyżej argumentów jasno wynika, że ustawa 447 w jakikolwiek sposób negatywnie nie wpłynie na polskie prawo oraz kwestię restytucji mienia. Warto przy tym zauważyć, że strona amerykańska nie formułuje wobec Polski oczekiwań dotyczących przekazania konkretnym podmiotom mienia bezspadkowego. Niemniej jednak w całej dyskusji najbardziej budująca jest postawa Polonii w USA, która nie zapomniała o swojej Ojczyźnie i pilnuje polskich spraw na amerykańskiej ziemi. Z takim wsparciem jakiego w tej sprawie udziela rządowi Polonia jestem przekonana, że wspólnie – społeczeństwo polskie i rząd RP – nie dopuścimy do działań, które miałyby spowodować, że to Polska, a nie Niemcy będą kompensować wojenne szkody wywołane przez hitlerowskie Niemcy. Jednocześnie dyskusja o tym problemie pozwala Polsce przypomnieć, że za wyrządzone jej straty nigdy nie zostały wypłacone stosowne reparacje.

Autor:
Izabela Wojtyczka – wiceprezes Warsaw Institute. Absolwentka Wydziału Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego oraz Ekonomii w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie. Stypendystka Pázmány Péter Catholic University w Budapeszcie. W przeszłości zawodowo związana z rynkiem energetycznym i sektorem think tanków.

Wszystkie teksty (oprócz zdjęć) opublikowane przez Warsaw Institute mogą być rozpowszechniane pod warunkiem podania ich pochodzenia.

Powiązane wpisy
Top